Quan niệm ăn uống sai lệch sau sinh là một trong những rào cản khiến tỷ lệ nuôi con bằng sữa mẹ hoàn toàn chưa đạt như kỳ vọng. BS.CK2 Lê Thị Cẩm Giang – Phó Trưởng khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Từ Dũ cập nhật những khuyến cáo về dinh dưỡng, nhấn mạnh sự chuyển đổi tư duy từ “ăn nhiều” sang “ăn đủ và chất lượng”, tập trung vào các vi chất thiết yếu và triển khai quy trình tư vấn cá thể hóa dựa trên bằng chứng khoa học.
Chất lượng bữa ăn – Chìa khóa quyết định giá trị nguồn sữa mẹ
Trong bối cảnh y tế hiện nay, gánh nặng kép về dinh dưỡng đang hiện hữu rõ rệt khi tình trạng thiếu cân và thừa cân béo phì cùng tồn tại song hành. Nhiều người vẫn lầm tưởng rằng chỉ cần nạp lượng lớn thức ăn là sẽ đảm bảo nguồn sữa cho con, tuy nhiên thực tế chế độ ăn của người mẹ trực tiếp quyết định chất lượng sữa. Trong khi các thành phần nền tảng như tổng năng lượng, protein hay lactose ít chịu biến đổi, thì những dưỡng chất vàng như DHA, iốt, vitamin B12, vitamin A, selenium hay choline lại thay đổi rõ rệt theo khẩu phần ăn hàng ngày.
Thấu hiểu sâu sắc thực trạng này, BS.CK2 Lê Thị Cẩm Giang nhấn mạnh: “Chúng ta cần chuyển từ quan niệm ăn thật nhiều để có sữa sang việc ăn đủ lượng và chú trọng vào chất lượng. Thay vì nghĩ rằng chỉ cần ăn cơm hay bất kỳ thực phẩm nào cũng tạo ra sữa, việc nâng cao chất lượng khẩu phần ăn mới là điều quan trọng”.
Như vậy, việc tập trung nâng cao chất lượng bữa ăn chính là chìa khóa then chốt giúp tối ưu hóa nguồn sữa mẹ mà không tạo ra các gánh nặng sức khỏe hay tình trạng tăng cân mất kiểm soát cho phụ nữ sau sinh.
Chú trọng các dưỡng chất và vi chất quan trọng trong 1.000 ngày đầu đời
Sự phát triển toàn diện của trẻ phụ thuộc lớn vào việc bổ sung đầy đủ các vi chất thiết yếu thông qua sữa mẹ. DHA đóng vai trò đặc biệt quan trọng cho não bộ từ giai đoạn thai kỳ kéo dài liên tục sang thời kỳ cho con bú. Bên cạnh đó, choline – một vi chất từng bị lãng quên nay đã được CDC đưa vào nhóm cần tăng cường mạnh mẽ với nhu cầu đạt 550mg mỗi ngày khi nuôi con. BS.CK2 Lê Thị Cẩm Giang khuyến nghị nguồn choline tự nhiên phong phú đến từ trứng gà, gan bò, đậu nành, cá, ức gà, sữa và lúa mì. Đồng thời, các vi chất như iốt (duy trì mức 250mcg/ngày), vitamin B12, vitamin A, vitamin D hay selenium đều cần được đảm bảo thông qua việc đa dạng hóa bữa ăn thay vì tự ý bổ sung liều cao thường quy.
Phân tích sâu hơn về xu hướng lạm dụng các sản phẩm hỗ trợ hiện nay, BS.CK2 Lê Thị Cẩm Giang làm rõ: “Chúng ta không nên quá phụ thuộc vào các sản phẩm bổ sung, mà cần tập trung lựa chọn thực phẩm tự nhiên sao cho hợp lý. Việc đa dạng hóa bữa ăn không chỉ cung cấp dưỡng chất cần thiết mà còn đi kèm nhiều chất dinh dưỡng bổ trợ khác, vừa đảm bảo hiệu quả vừa an toàn hơn”.
Có thể thấy, việc xây dựng một chế độ ăn phong phú thực phẩm tự nhiên luôn là phương án an toàn, toàn diện và đạt hiệu quả tối ưu hơn bất kỳ hình thức bổ sung đơn lẻ nào.
Định lượng chất béo, protein và năng lượng theo cá thể hóa
Mỗi người mẹ có một nền tảng thể trạng hoàn toàn khác nhau, do đó nhu cầu năng lượng và dưỡng chất đòi hỏi phải được tính toán linh hoạt. Trung bình, nhu cầu năng lượng của người mẹ cho con bú hoàn toàn sẽ tăng thêm khoảng 500 kcal/ngày nếu có chỉ số BMI bình thường. Tuy nhiên, con số này cần điều chỉnh theo từng đối tượng cụ thể: phụ nữ thiếu cân (BMI < 18,5) cần được bù đắp thêm 650 kcal/ngày, trong khi bà mẹ thừa cân hay béo phì (BMI > 30) lại không nhất thiết phải tăng năng lượng mà cần tập trung siết chặt chất lượng khẩu phần. Song song đó, nhu cầu protein cũng cần tăng khoảng 15-20g/ngày để tổng hợp sữa và phục hồi cơ thể, cùng việc duy trì 200-300mg DHA mỗi tuần qua các loại cá biển béo an toàn.
Lý giải về sự khác biệt trong phác đồ dinh dưỡng, BS.CK2 Lê Thị Cẩm Giang phân tích: “Những phụ nữ bị thừa cân, béo phì từ trước khi mang thai thì sau khi sinh không cần thiết phải tăng thêm 500 kcal mỗi ngày, bởi cơ thể đã có sẵn nguồn năng lượng dự trữ để bù vào. Do đó, việc tư vấn dinh dưỡng phải được cá thể hóa cho từng người dựa trên chỉ số BMI và tình trạng sức khỏe trước mang thai”.
Việc cá thể hóa khẩu phần dựa trên chỉ số thể trạng chính là bước tiến quan trọng giúp kiểm soát cân nặng người mẹ hiệu quả mà vẫn đảm bảo nguồn dưỡng chất tốt nhất cho con.
Quy trình tư vấn dinh dưỡng hiệu quả dựa trên kỹ năng đồng hành
Một buổi tư vấn dinh dưỡng thành công không dừng lại ở việc đưa ra công thức hay con số khô khan, mà phải dựa trên sự thấu hiểu rào cản thực tế của từng bà mẹ. Khuyến cáo từ WHO khẳng định quy trình tư vấn phải khởi đầu bằng việc lắng nghe chân thành mọi tâm tư, từ đó xác định nguyên nhân khiến người mẹ khó duy trì việc cho con bú hoàn toàn, chẳng hạn như áp lực công việc hay thiếu sự hỗ trợ. Bác sĩ sẽ phân tích các phương án khả thi để hai bên cùng đồng ra quyết định, tạo điều kiện cho người mẹ tự chủ lựa chọn giải pháp phù hợp nhất với hoàn cảnh sống của mình.
Khái quát về vai trò của người tư vấn y tế, BS.CK2 Lê Thị Cẩm Giang chia sẻ: “Khâu quan trọng nhất là lắng nghe và chủ động tìm hiểu những khó khăn người mẹ đang gặp phải. Từ đó, người tư vấn và sản phụ cùng thống nhất để chọn ra giải pháp phù hợp nhất cho từng hoàn cảnh, đồng thời cần duy trì việc theo dõi và hỗ trợ liên tục”.
Hành trình nuôi con bằng sữa mẹ thành công luôn phải bắt đầu từ việc chăm sóc sức khỏe và dinh dưỡng đúng đắn cho người mẹ. Việc cập nhật các khuyến cáo mới giúp đội ngũ y tế từ bỏ các quan niệm cũ kỹ, chuyển sang thực hành cá thể hóa dựa trên bằng chứng khoa học, nâng cao toàn diện chất lượng chăm sóc sức khỏe cho cả mẹ và bé.
Nguồn: Ăn thật nhiều sau sinh vẫn chưa chắc có sữa tốt cho con
