PGS.TS.BS Đỗ Văn Dũng mang đến Hội nghị Dinh dưỡng TPHCM mở rộng lần thứ XIV cái nhìn toàn diện và sâu sắc về mối quan hệ mật thiết giữa dinh dưỡng và sức khỏe tim mạch. Không chỉ dừng lại ở những con số thống kê về gánh nặng bệnh tật, bài báo cáo còn bóc tách các cơ chế chuyển hóa phức tạp và đề xuất mô hình can thiệp đa tầng, trong đó dinh dưỡng được định vị là “trục xuyên suốt”.
Gánh nặng bệnh tật và mối nguy từ sự thay đổi lối sống
Theo PGS.TS.BS Đỗ Văn Dũng – Giảng viên cao cấp, Phó Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo, ĐH Y Dược TPHCM, bệnh lý tim mạch hiện là gánh nặng y tế hàng đầu với khoảng 20 triệu người tử vong mỗi năm trên thế giới. Riêng tại Việt Nam, con số này là khoảng 200.000 người. Đáng báo động hơn, có đến 40% ca tử vong do tim mạch xảy ra ở những người trẻ (dưới 70 tuổi), cho thấy đây không còn là căn bệnh của riêng người già. Trong đó, khoảng 85% gánh nặng bệnh tật đến từ các bệnh lý do xơ vữa như đột quỵ và thiếu máu cơ tim.
Báo cáo chỉ rõ, quá trình đô thị hóa và lối sống công nghiệp đã đẩy con người rời xa chế độ ăn truyền thống (giàu chất xơ, ít muối, hấp thụ chậm) để chuyển sang chế độ ăn kiểu phương Tây.
Việc lạm dụng thức ăn nhanh, đồ uống có đường, thực phẩm chế biến sẵn chứa nhiều muối và đặc biệt là chất béo chuyển hóa (trans-fat) đã tạo ra một “vòng xoáy bệnh lý”. PGS Dũng nhấn mạnh: “Bản thân hội chứng chuyển hóa là sự thích ứng của cơ thể với chế độ ăn không lành mạnh, cuối cùng gây nên tình trạng xơ vữa mạch”. Sự gia tăng của tình trạng kháng insulin, béo phì trung tâm (tăng vòng eo) và rối loạn lipid máu chính là những hệ quả trực tiếp từ trục dinh dưỡng sai lệch này.
Dinh dưỡng là trục xoay xuyên suốt trong phòng ngừa và quản lý bệnh tim mạch
Để giải quyết vấn đề, PGS.TS.BS Đỗ Văn Dũng đề xuất khung can thiệp đa tầng theo khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), bao gồm các cấp độ: vĩ mô (macro), trung mô (meso) và vi mô (micro).
Ở mức độ vĩ mô, cần có những chính sách quốc gia như minh bạch nhãn dán dinh dưỡng (hàm lượng natri, chỉ số đường huyết), tăng thuế tiêu thụ đối với đồ uống có đường và hạn chế muối trong thực phẩm công nghiệp như mì ăn liền.
Mức độ trung mô đề cập đến vai trò của các hiệp hội và tổ chức y tế trong việc giáo dục cộng đồng, triển khai chương trình tầm soát sớm tăng huyết áp và rối loạn mỡ máu là cực kỳ quan trọng.
Cuối cùng, mức độ vi mô nhấn mạnh đến sự cá thể hóa. Đây là nơi dinh dưỡng lâm sàng phát huy vai trò trực tiếp. Báo cáo khuyến nghị áp dụng các chế độ ăn tiêu chuẩn như DASH (ngăn ngừa cao huyết áp) hoặc chế độ ăn Địa Trung Hải.
Các nguyên tắc dinh dưỡng cụ thể được PGS.TS.BS Đỗ Văn Dũng nhấn mạnh bao gồm: kiểm soát lượng natri (dưới 5g muối mỗi ngày), loại bỏ hoàn toàn chất béo chuyển hóa, ưu tiên chất béo không bão hòa từ dầu thực vật hoặc các loại cá nước lạnh (như cá hồi, cá tầm) và tăng cường chất xơ hòa tan để cải thiện hệ vi sinh đường ruột.
Kết thúc bài báo cáo, PGS.TS.BS Đỗ Văn Dũng khẳng định vai trò không thể thay thế của dinh dưỡng trong cả phòng ngừa bệnh lý tim mạch tiên phát và thứ phát: “Dinh dưỡng vẫn là trục xoay chiến lược, mọi người không thể khỏe mạnh được nếu chế độ dinh dưỡng không tốt”. Đây là lời nhắc nhở mạnh mẽ cho cả cộng đồng và các nhà quản lý y tế trong nỗ lực giảm thiểu gánh nặng bệnh tim mạch hiện nay.
