10 “BÍ KÍP” TƯ VẤN DINH DƯỠNG HIỆU QUẢ

Có kiến thức về dinh dưỡng, chưa hẳn tư vấn được dinh dưỡng cho người bệnh. Tư vấn được nhưng chưa chắc người bệnh làm theo. Vậy, làm cách nào để tư vấn dinh dưỡng cho người bệnh một cách hiệu quả?

Tư vấn dinh dưỡng hiệu quả, nghĩa là người bệnh lắng nghe, hiểu và thực hiện được (một phần hoặc toàn bộ) theo hướng dẫn.

Lắng nghe những gì bệnh nhân than phiền: điều gì khiến họ đến phòng khám dinh dưỡng? Đó chính là “Lý do đến khám”. Đây là chi tiết quan trọng mà nhiều chuyên viên y tế đã bỏ qua. Nó quan trọng là vì điều đó làm bệnh nhân khó chịu, mặc dù đôi khi, bác sĩ cho đó không phải là vấn đề đáng quan tâm vì không phải là bệnh chính (Ví dụ: tôi bị táo bón, tôi ăn không ngon miệng…). Tuy nhiên, khi giải quyết cả gốc (bệnh chính), lẫn ngọn (triệu chứng gây khó chịu) thì người bệnh sẽ tin tưởng và hợp tác.
Cam kết điều trị: Nghe có vẻ lạ, nhưng lại rất quan trọng khi bản thân người bệnh nhận thức được vấn đề cần điều trị (chứ không phải do người thân đưa đi khám, còn bản thân thì thấy vẫn ổn). Điều này đặc biệt hữu ích đối với trường hợp điều trị béo phì cho trẻ lứa tuổi học đường được cha mẹ đưa đi khám. Khi trẻ nhận thức được vấn đề của bản thân sẽ phối hợp tốt cùng gia đình và bác sĩ trong suốt quá trình điều trị.
Tiền sử bệnh: Biết được tình trạng bệnh có từ trước sẽ có hướng tư vấn và điều trị phù hợp hơn. Ví dụ, người có bệnh khớp thì không thể khuyên chạy bộ hay đi bộ để giảm cân; người hay bị đau bụng, tiêu lỏng khi uống sữa bò thì cần chọn loại sữa từ đậu nành hoặc sữa không có lactose… “Quên” hỏi tiền sử bệnh mà chỉ hướng dẫn dựa trên bệnh lý hiện tại thì người bệnh không thể tuân thủ hướng dẫn.
Tìm hiểu thói quen ăn uống: Nếu chỉ tập trung hướng dẫn theo thực đơn mẫu theo từng vấn đề dinh dưỡng thì người bệnh sẽ không thể thực hiện được vì họ không quen ăn các loại thực phẩm như vậy dù rất lành mạnh. Biết thói quen ăn uống của người bệnh như thế nào (hay ăn vặt, ăn đêm, hay bỏ bữa, chỉ ăn mềm…), từ đó, cá thể hóa chế độ dinh dưỡng thì người bệnh sẽ dễ thực hiện.
Thói quen sinh hoạt, tính chất công việc hiện tại: Giờ giấc làm việc theo ca kíp, hoặc về nhà rất muộn vào buổi tối, hoặc di chuyển rất nhiều, hoặc nhân viên văn phòng quá bận rộn, hoặc ngồi bán hàng ở chợ… Tất cả các yếu tố này đều phải đưa vào cụ thể hóa cách thực hành thì người bệnh mới áp dụng được.
Điều kiện sống, khả năng kinh tế: Điều này khá tế nhị nhưng rất quan trọng để cuộc tư vấn đạt thành công. Hiện nay có rất nhiều sản phẩm dinh dưỡng hỗ trợ với giá trị dinh dưỡng khác nhau và chi phí cũng rất khác biệt. Việc tư vấn cũng cần dựa vào khả năng chi trả của người bệnh để chọn sản phẩm phù hợp cả về giá trị dinh dưỡng với chi phí hợp lý.
Vấn đề tâm lý (nếu có): Nhiều khi người bệnh đến phòng khám dinh dưỡng vì lý do sụt cân, ăn kém nhưng vấn đề chính là yếu tố căng thẳng, mất ngủ… (khi thay đổi việc làm, mất người thân, hoặc đối với trẻ thì khi xa cha mẹ hoặc người chăm trẻ nghỉ việc…). Biết được điều này để hướng dẫn bệnh nhân điều trị kịp thời các rối loạn tâm lý kết hợp với dinh dưỡng thì việc trị liệu mới thành công.
Chọn lọc thông tin để tư vấn: Chỉ nên chọn một vài điểm chính để nhấn mạnh trong mỗi lần tư vấn. Đừng “tham lam” nói tất tần tật trong một lần đến khám vì sẽ gây… “quá tải” khiến người bệnh không thể “tiêu hóa” những gì vừa nghe được. Đối với người có vấn đề phức tạp thì nên hẹn tái khám với thời gian ngắn hơn (1-2 tuần) để theo dõi sự tuân thủ, các khó khăn khi thực hiện và đưa ra các giải pháp hỗ trợ.
Trăm nghe không bằng mắt thấy: Tư vấn qua hình ảnh, mô hình thực phẩm, clip tập thể dục, thị phạm hoặc thực hành tại chỗ cách chế biến món ăn, động tác tập… sẽ giúp người bệnh dễ hình dung và dễ nhớ hơn. Những gì đã dặn dò nên được ghi rõ ràng trong toa hoặc tờ hướng dẫn, tờ rơi với hình ảnh minh họa.
Kiểm tra người bệnh hiểu đúng: Trước khi hoàn tất buổi tư vấn, yêu cầu người bệnh nhắc lại vài điểm chính để chắc rằng người bệnh hiểu rõ những gì đã được hướng dẫn.

Trên đây là những “bí kíp” mà chắc rằng nhiều người đã biết nhưng có thể đã quên hoặc chưa quan tâm đúng mức. Chỉ cần tinh tế quan sát và qua vài câu hỏi sẽ có được “bức tranh” về vấn đề sức khỏe và dinh dưỡng của người bệnh. Từ đó, việc tư vấn dinh dưỡng sẽ đạt hiệu quả hơn.