Mỗi quốc gia có những quy định riêng để xác định như thế nào là một thực phẩm giả. Nhưng nhìn chung bao gồm các hành vi cố ý thay thế, pha trộn, làm giả các thành phần nguyên phụ liệu hoặc trình bày sai về ghi nhãn, thông tin, công bố sai lệch gây hiểu lầm về sản phẩm nhằm mục đích lợi nhuận. Những trường hợp điển hình như sibutramine trong các thực phẩm giảm cân, dầu thải tái chế, pha trộn melamine trong sữa, phẩm màu sudan trong các gia vị, hàm lượng các chất bổ sung thấp hơn công bố…
Việc sản xuất và buôn bán thực phẩm giả gây ra mối đe dọa đáng kể đến sức khỏe của người tiêu dùng. Sử dụng sản phẩm có hàm lượng các chất dinh dưỡng thiết yếu hay hoạt chất bổ sung thấp hơn công bố dẫn đến suy giảm sức đề kháng; mệt mỏi và yếu sức hoặc mất đi cơ hội phát triển, hoàn thiện một chức năng nào đó ở thai nhi và trẻ sơ sinh. Tiêu dùng sản phẩm có thành phần nguyên phụ liệu bị thay thế, pha trộn hoặc thêm phụ gia dẫn đến những rủi ro về dị ứng, kích ứng, rối loạn tiêu hóa, ngộ độc cấp tính, tử vong, hoặc những rủi ro tiềm ẩn căn bệnh mãn tính như suy giảm các chức năng của cơ quan nội tạng đặc biệt là gan và thận, đột biến gen, ung thư… Vô tình tin vào sản phẩm giả khi thực sự có vấn đề sức khỏe làm chậm trễ cơ hội chăm sóc hoặc điều trị y tế phù hợp khiến tình trạng bệnh trở nên trầm trọng hơn. Trước những mối nguy này, người tiêu dùng cần hết sức cẩn trọng khi quyết định sử dụng các loại thực phẩm bảo vệ sức khỏe.
Không nên mua sản phẩm không rõ nguồn gốc xuất xứ; đặc biệt là sản phẩm bán trực tuyến từ người bán không rõ danh tính, không không đảm bảo xuất xứ, nguồn gốc. Cũng không nên quá tin cậy vào mã QR, mặc dù giúp truy xuất nguồn gốc và xác minh sản phẩm nhưng mã QR không thể ngăn chận hàng giả, hàng nhái vì có thể được sao chép một cách dễ dàng.
Cẩn thận với những giao dịch có giá cả hấp dẫn, thấp hơn đáng kể so với giá tại cửa hàng chính hãng để thu hút người mua.
Cảnh giác với những lời tuyên bố phóng đại: hứa hẹn kết quả nhanh chóng, kỳ diệu. Người tiêu dùng khó hoặc không thể xác minh những công bố khoa học dựa trên các nghiên cứu. Sản phẩm được tiếp thị là ‘tự nhiên’ hoặc ‘thảo dược’, nhưng đã bị phát hiện có chứa dược chất mạnh để giúp sản phẩm đạt được hiệu quả nhanh. Các tình trạng bệnh mãn tính không thể được cải thiện trong một ngày một bữa; chúng đòi hỏi một lộ trình điều trị nhất quán và phù hợp của các chuyên gia y tế. Những tuyên bố về ‘thành công cá nhân’ của người nổi tiếng rất khó để xác minh.
Cảnh giác với thông tin có sẵn trên Internet không nên dựa vào đó để tự chữa bệnh và điều trị vì không thể chẩn đoán đúng tình trạng sức khỏe của mình. Việc trì hoãn đi thăm khám có nguy cơ dẫn đến tình trạng sức khỏe trở nên tồi tệ hơn và mất đi cơ hội điều trị. Dựa trên tiền sử bệnh tật và tình trạng sức khỏe, một chuyên gia về sức khỏe và dinh dưỡng được đào tạo sẽ đánh giá đúng và đề xuất sản phẩm chăm sóc sức khỏe hiệu quả nhất.
TS. Phan Thế Đồng
Phó Chủ tịch Hội Dinh dưỡng Thực phẩm TP.HCM
